Wielu z nas nie wyobraża sobie poranka bez filiżanki aromatycznej herbaty lub kawy. Jedni potrzebują tego rytuału, by się obudzić, inni po prostu dla przyjemności smaku. Okazuje się jednak, że ta codzienna przyjemność może mieć znacznie głębsze znaczenie – i to dosłownie, dla naszego mózgu. Najnowsze badania sugerują, że umiarkowane spożycie kofeiny może wspierać sprawność poznawczą i zmniejszać ryzyko demencji w późniejszym wieku.
Naukowcy przeanalizowali dane ponad 131 tys. osób z dwóch dużych amerykańskich kohort: badania Nurses’ Health Study (NHS) oraz Health Professionals Follow-up Study (HPFS), obserwowanych przez nawet 43 lata. To jedno z najdłuższych i najbardziej kompleksowych badań obserwacyjnych dotyczących wpływu kofeiny na funkcje poznawcze człowieka. Uczestnicy, głównie pracownicy służby zdrowia, regularnie wypełniali kwestionariusze dotyczące diety i stylu życia, a część z nich wykonywała także testy oceniające pamięć i zdolności logicznego myślenia. W ten sposób pozyskano m.in. informacje dotyczące spożywania kofeiny kawy i herbaty.
Choć kofeina jest wspólnym mianownikiem obu napojów, kawa i herbata różnią się pod względem innych związków biologicznie aktywnych. Herbata zawiera między innymi polifenole, katechiny i L-teaninę, które mogą wpływać na odprężenie i koncentrację, a także spowalniają wchłanianie kofeiny, co daje łagodniejszy, bardziej „równomierny” efekt pobudzenia. Kawa natomiast dostarcza więcej samej kofeiny w krótszym czasie, co daje szybszy „zastrzyk energii”, a także zawiera antyoksydanty, które wspierają ochronę komórek nerwowych.
Wyniki przeprowadzonej analizy okazały się fascynujące. Osoby pijące umiarkowane ilości kawy z kofeiną – około 2–3 filiżanek dziennie – rzadziej doświadczały spadku funkcji poznawczych oraz miały niższe ryzyko rozwoju demencji. Podobny związek zaobserwowano u osób pijących 1–2 filiżanki herbaty dziennie. Natomiast spożywanie kawy bezkofeinowej nie wiązało się z modyfikacją ryzyka zaburzeń kognitywnych. To zatem sugeruje, że to właśnie kofeina – a nie inne związki obecne w ziarnach kawy czy liściach herbaty – może odgrywać rolę w ochronie funkcji poznawczych.
Jeszcze ciekawsze jest to, że korzystny związek między spożyciem kofeiny a sprawnością umysłową zauważono nawet u osób noszących wariant genu APOE4, który znacząco zwiększa ryzyko choroby Alzheimera. Choć nie oznacza to, że kofeina całkowicie neutralizuje genetyczne predyspozycje, sugeruje, że jej działanie może częściowo przeciwdziałać negatywnym procesom neurodegeneracyjnym.
Warto podkreślić, że badanie ma charakter obserwacyjny, więc nie dowodzi jednoznacznie, że picie kawy lub herbaty powoduje wolniejsze starzenie się mózgu. Osoby spożywające kofeinowe napoje mogły prowadzić przecież zdrowszy styl życia – być bardziej aktywne, lepiej się odżywiać lub rzadziej palić papierosy. Niemniej jednak, nawet po uwzględnieniu tych czynników, związek między kofeiną a zdrowszym starzeniem się mózgu pozostawał wyraźny w przeprowadzonej analizie. Na pewno więc poczynionych obserwacji nie można zupełnie zbyć.
Kofeina nie jest magicznym eliksirem młodości, ale może stanowić jeden z elementów szerszej układanki, w której mieszczą się ruch, zdrowa dieta, odpowiednia ilość snu i aktywność intelektualna. Innymi słowy – filiżanka herbaty czy kawy nie zastąpi zdrowego trybu życia, ale może być jego wartościowym sprzymierzeńcem.
Dla milionów miłośników kofeiny to z pewnością dobra wiadomość: codzienny rytuał parzenia kawy lub herbaty to nie tylko chwila przyjemności, ale być może także inwestycja w sprawność umysłu na przyszłość. Więc jeśli ktoś dziś powie, że pijesz za dużo kawy lub herbaty, możesz spokojnie odpowiedzieć: „to dla zdrowia mózgu”.
Źródło
- Zhang Y, Liu Y, Li Y, et al. Coffee and Tea Intake, Dementia Risk, and Cognitive Function. JAMA. 2026. doi:10.1001/jama.2025.27259
Zezwalamy na bezpłatny przedruk artykułów ze strony pod wyłącznym warunkiem podania źródła artykułu. Prosimy o podanie następującego źródła: Nauka i Zdrowie UMP – onauce.ump.edu.pl
Prezentowane treści mają charakter wyłącznie informacyjny oraz edukacyjny i nie powinny być interpretowane jako porady medyczne służące do diagnozowania lub leczenia.
