Naukowcy opisali pierwszy od ponad stu lat zupełnie nowy gatunek przedstawiciela rodziny kotowatych. To Leopardus tilcayo – niewielki, cętkowany dziki kot zamieszkujący lasy Yungas na wschodnich zboczach Andów w Boliwii. O odkryciu przeczytać można w ich artykule opublikowanych na łamach pisma Current Biology. Jest ono o tyle ciekawe, że w tym przypadku nie chodzi o zmiany w pozycji taksonomicznej wcześniej znanego podgatunku, ale o opisanie formy dotychczas w ogóle nierozpoznanej przez naukę jako osobny gatunek.
Historia tego odkrycia zaczęła się dość niepozornie. W 2017 r.do sanktuarium dla dzikich zwierząt w Boliwii trafił niewielki, cętkowany kot. Jako kocię został znaleziony przy drodze w pobliżu lasu i zabrany do domu przez człowieka przekonanego, że ma do czynienia z jakąś nietypową odmianą kota domowego. Po mniej więcej roku stało się jednak jasne, że z domowym pupilem zwierzę ma niewiele wspólnego, dlatego znalazło się pod opieką ośrodka zajmującego się dziką fauną.
Kot rzeczywiście wyglądał osobliwie. Był niewielki, miał krótkie, zaokrąglone uszy, długie wibrysy i jasnobrązowe futro pokryte dużymi, nieregularnymi, ciemnymi rozetami. Wszystko wskazywało na to, że należy do grupy małych południowoamerykańskich kotów określanych jako koty tygrysie. Te z rodzaju Leopardus od dawna sprawiają zresztą taksonomom sporo kłopotów, bo są do siebie bardzo podobne, żyją skrycie, a granice między poszczególnymi gatunkami przez lata pozostawały niejasne.
Początkowo także ten boliwijski osobnik został uznany za przedstawiciela jednego ze znanych już gatunków. Z czasem pojawiły się jednak wątpliwości. Rozety na jego sierści były większe i bardziej nieregularne niż u kotów znanych z sąsiednich regionów, inne były także proporcje ogona i kontrast ubarwienia. Sam wygląd nie wystarczał jednak, by rozstrzygnąć, czy chodzi jedynie o lokalną zmienność, czy o coś znacznie ciekawszego.
Ostateczne rozstrzygnięcie przyniosły metody biologii molekularnej. Badaczeporównali pełne genomy 38 przedstawicieli rodzaju Leopardus, sięgając również po DNA uzyskane z historycznych okazów muzealnych. W ten sposób mogli spojrzeć na pokrewieństwo kotów tygrysich znacznie głębiej, niż pozwalały na to fotografie, pomiary ciała czy wzory na sierści.
Boliwijski kot utworzył własną, wyraźnie odrębną linię ewolucyjną. Nie był lokalną odmianą innego gatunku ani przedstawicielem dawno opisanej formy, której należało jedynie przywrócić status gatunkowy. Był czymś, czego nauka wcześniej jako odrębnego gatunku w ogóle nie rozpoznawała. Nazwano go Leopardus tilcayo. Nie bez przypadku, bo mieszkańcy boliwijskiego regionu Yungas od pokoleń na tego kota mówili właśnie „tilcayo”. Co bowiem ciekawe, lokalnie zwierzę było więc znane od dawna – dopiero teraz nowoczesna nauka zorientowała się, że pod tą nazwą kryje się osobna gałąź kociego drzewa rodowego.
I to gałąź wcale nie młoda. Analizy wskazują, że linia L. tilcayo oddzieliła się od swoich najbliższych krewnych około 1,4 mln lat temu, we wczesnym plejstocenie. Był to czas dużych wahań klimatycznych, które wielokrotnie zmieniały krajobraz tropikalnych Andów. Lasy górskie ulegały fragmentacji, a ich wilgotniejsze fragmenty mogły stawać się schronieniami, w których izolowane populacje przetrwały i przez setki tysięcy lat podążały własnymi drogami ewolucyjnymi. Możliwe, że tak właśnie rozpoczęła się historia linii tilcayo.
Sam kot jest niewielki: długość jego ciała wynosi ok. 42,5–50,5 cm, a ogona 25–26,5 cm. Od najbliższych krewnych różni się m.in. wielkością i kształtem rozet, charakterem ubarwienia oraz budową ogona. Nie są to jednak różnice, które zawsze łatwo wychwycić na zdjęciu z fotopułapki. Właśnie dlatego genetyka okazała się tak ważna.
Odkrycie jednego nowego gatunku okazało się przy tym częścią znacznie większej historii. Badanie uporządkowało skomplikowane pokrewieństwa kotów tygrysich i wykazało, że grupa traktowana niegdyś znacznie bardziej zbiorczo obejmuje pięć odrębnych gatunków. Opisano również nowy podgatunek z Peru – Leopardus tigrinus antisuyo. A zatem im dokładniej biolodzy przyglądają się małym dzikim kotom Ameryki Południowej, tym bardziej ich drzewo genealogiczne okazuje się rozgałęzione.
Paradoksalnie, choć potrafimy już odczytać historię ewolucyjną L. tilcayo sprzed ponad miliona lat, o jego współczesnym życiu wiemy bardzo niewiele. Nie znamy dobrze jego diety, zwyczajów rozrodczych ani liczebności. Nie jest nawet pewne, jak duży jest jego rzeczywisty zasięg geograficzny. Genetycznie potwierdzone osobniki pochodzą na razie tylko z boliwijskich Yungas – niezwykle różnorodnego biologicznie, a jednocześnie wciąż słabo zbadanego regionu na wschodnich stokach Andów.
I chyba właśnie to jest w tej historii najbardziej fascynujące. W epoce satelitów, fotopułapek, globalnych baz danych i sekwencjonowania całych genomów nadal możemy przez dziesięciolecia patrzeć na kilkukilogramowego ssaka i nie zdawać sobie sprawy, że reprezentuje gatunek, którego nauka nigdy wcześniej nie opisała.
A zatem jeśli ktoś był przekonany, że w świecie kotów naprawdę niewiele zostało już do odkrycia, Leopardus tilcayo powinien go wyprowadzić z błędu.
Źródło: Lescroart, J.; Nogales-Ascarrunz, P.; Cassatt-Johnstone, M.; Bonilla-Sánchez, A.; Sartor, C.C.; Angulo, F.; Ramirez, J.L.; de Oliveira, L.R.; de Oliveira, T.G.; Shapiro, B.; et al. Phylogenomics and Museomics Reveal Five Distinct Species of Tiger Cats in South America. Curr. Biol. 2026, doi:10.1016/j.cub.2026.08.059.
Zezwalamy na bezpłatny przedruk artykułów ze strony pod wyłącznym warunkiem podania źródła artykułu. Prosimy o podanie następującego źródła: Nauka i Zdrowie UMP – onauce.ump.edu.pl
Prezentowane treści mają charakter wyłącznie informacyjny oraz edukacyjny i nie powinny być interpretowane jako porady medyczne służące do diagnozowania lub leczenia.
